Il-Prim Ministru jitkellem dwar il-Bini mill-gdid ta' l-ekonomija: l-unika ghazla li ghandna quddiemna

Fix-xhur li íejjin se jkun ghaddej ix-xoghol fuq pakkett ta' inðentivi bil-æan li nkabbru u ntejbu l-attrattiva ta' Malta bóala ðentru æall-investiment barrani diretti. Il-proðessi tal-liberalizzazzjoni u l-bini mill-ídid ta' l-industrija - flimkien ma' l-isforzi taæna biex inreííæu l-finanzi taæna lejn qaæda sana - se jroddu lil Malta ðentru aktar interessanti æall-investitur barrani.

Il-Prim Ministru Alfred Sant qal dan illum waqt li enfasizza li l-bini mill-gdid ta' l-ekonomija taghna huwa l-mod wahdieni li jizgura l-vijabilita' ta' l-ekonomija Maltija. Il-Prim Ministru kien qed jitkellem dwar il-kuragg li nibdlu l-istruttura ta' l-ekonomija taghna waqt seminar tal-Bank of Valletta f'Tas-Sliema.

Il-Prim Ministru qal li l-óidmiet li hemm quddiemna huma kbar u ambizzjuúi, b'danakollu qal li huwa fiduðjuú li jistæu u fil-fatt se jinkisbu. Jekk il-partijiet interessati kollha - m'æandux ikun hemm partijiet mhux interessati - jieódu sehem fl-isforz meótieí, il-muntanji ta' quddiemna se jintæelbu úgur.

Trattattivi ma' l-Unjoni Ewropea

Il-Prim Ministru qal li fil-íimæat u x-xhur li íejjin, se jkollna trattattivi maósubuin li jintlaóaq ftehim ma' l-Unjoni Ewropea dwar it-taríiet u l-orarju tal-proðess li jwassal æal kummerð óieles fuq medda ta' minn óames snin sa sebæa. Dawn l-istadji u l-orarju jkunu miftehmin minn qabel bejn il-Gvern u l-korpi kostitwiti. B'mod parallel ma' dal-proðess se næaqqdu flimkien dak li hu meótieí æal programm serju tal-bini mill-ídid ta' l-ekonomija fuq il-livelli kollha.

Dr. Sant qal li minghajr hala ta' úmien u lanqas riúorsi skarsi, se nniedu programm maósub biex titjieb il-kwalita` standard ta' l-ekonomija. 'Aóna u nimmiraw lejn ekonomija ta' kwalita` totali, ikollna ntejbu l-kwalita` tar-riúorsi umani taæna billi, fuq kollox, nisóqu fuq il-kwalita` ta' l-edukazzjoni vokazzjonali u teknika taæna.'

L-operaturi ekonomiði jridu jkunu meæjuna biex ióaddnu livelli ta` kwalità maærufin internazzjonalment æall-inqas f'livelli aððettabli fl-Unjoni Ewropea, u jridu jsibu inkoraííiment li jaæmlu hekk b'mod sóió. Il-prodotti u s-servizzi taæhom, il-proðessi tal-produzzjoni taæhom, it-tmexxija taæhom u l-Ambjent li jaódmu fih iridu jkunu æall-inqas jaqblu mal-livelli ta' kwalita` ta' l-Unjoni Ewropea. L-operaturi ekonomiði jkunu jridu jiíu meæjuna biex jaæmlu kull investiment meótieí biex itejbu l-kompetittivita` taæhom tkun xi tkun ix-xaqliba tas-suq taæhom bla ma jkollhom æalfejn jistrieóu æal dejjem fuq din l-æajnuna.

Il-Prim Ministru qal li jirnexxix jew le l-proíett tal-bini mill-ídid ta' l-ekonomija taghna jiddependi mill-óila u r-rieda ta' dawk kollha li æandhom x'jaqsmu biex jifhmu x'inhuma l-ótiíiet tal-bini mill-ídid ta' l-ekonomija nazzjonali u mbaæad, mill-óila u r-rieda taæhom biex jifhmu dil-bidla kemm hi meótieía u kemm tista' ssir. Irid ikun hemm konðentrazzjoni sóióa ta' l-imóuó u l-eneríija ta' dawk fil-qasam politiku, fis-settur privat, fit-trade unions.

Il-Unions

Il-Prim Ministru qal li d-deðiújoni li l-unions ikunu mistiedna æal dal-forum, kienet deðiújoni æaqlija. Ma jistax ikun li l-proíett tal-bini mill-ídid jirnexxi minæajr is-sehem óabrieki ta' l-unions f'kull stadju tal-proðess. Dawn iridu jieódu sehem sa mill-bidunett, saóansitra fl-istadju li fih titfassal u titóejja l-moædija li rridu nterrqu.

L-effikaðja ta' sehem l-unions fis-sóubija tripartitika - Gvern, intraprendituri, nies tax-xoæol - m'æandniex xi næidu tkun tiddependi minn kemm jirnexxilna nwemmnu lin-nies li æandom x'jaqsmu fil-livell t'isfel dwar il-ótieía æal kulóadd li jsir il-bini mill-ídid - jiíifieri li dan huwa fl-interess ta' kulóadd - u li æalhekk jolqot lil kulóadd.

Kull impjegat, u impjegata, kemm fis-settur privat kemm f'dak pubbliku, irid jemmen bis-sóió li l-bini mill-ídid jolqot ukoll lilu jew lilha.

Kull impjegat u impjegata, kemm fis-settur privat kemm f'dak pubbliku irid jemmen bis-shió li sforz komuni u ekwu jkun jiúgura li kulóadd jaæmel qliæ mill-bini mil-ídid: kull min, jiíifieri, ikollu r-rieda li jaæti íurnata xoæol æall-paga íusta ta' íurnata.

Bini mill-Gdid

Æaliex æandna ótieía li mmexxu l-bini mill-ídid 'l quddiem? staqsa l-Prim Ministru. It-tweíiba tal-Gvern Nazzjonalista ta' qabilna kienet tkun li jeótieí nibnu mill-ídid biex inkunu nistæu nissieóbu fl-Unjoni Ewropea bóala membri sóaó.

Il-Gvern Laburista tal-lum jemmen li l-bini mill-ídid ta' l-ekonomija huwa meótieí æaliex huwa l-mod waódieni kif nistæu niúguraw li l-ekonomija taæna tibqa' óajja, u fuq ruóha, fid-dinja tal-lum. Dan kien ikun minnu wkoll kieku pajjiúna kien jinstab x'imkien ieóor fid-dinja u mhux ftit kilometri 'l boæod mill-eqreb stat membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Kien ikun jæodd ukoll imqar kieku ma kellniex Ftehim ta' Assoðjazzjoni ma' l-Unjoni Ewropea. Kien ikun jæodd ukoll kieku l-Gvern Nazzjonalista ta' qabilna m'æamilx talba æas-sóubija fl-Unjoni Ewropea u wkoll kieku l-Gvern Laburista l-ídid ma qataæhiex li jibdel il-prijorita` æal waóda tat-twaqqif ta' zona ta' kummerð hieles ma' l-Unjoni Ewropea li jintlaóaq fuq medda ta' bejn óames snin sa sebæa.

Kien x'kien, il-bini mill-ídid kien ikun meótieí xorta waóda æaliex il-bixra ekonomika tal-lum kienet taæmlu hekk. Dejjem kien se jkun impossibbli li jinúamm l-ambjent protettiv wisq li fih taódem l-industrija ta' xeóta lokali hawn Malta.

Protezzjoni

Din il-protezzjoni kbira wisq kienet tibqa' taqta' qalb l-intraprendituri Maltin milli jimmodernizzaw. B'hekk biex l-intrapriúi taæhom setæu jibqæu vijabbli kien isir dejjem aktar jiddependi mill-patrunaíí u mill-infiq tas-settur pubbliku. Dan ta' l-aóóar kien iwassal æal livelli mhux sostenibbli ta' finanzjament tad-defiðit, u minóabba f'hekk, æal dejn pubbliku u nfiq biex inlaóóqu mad-djun.

Ix-xalata kienet tintemm óesrem mill-istituzzjonijiet internazzjonali li jkollhom interess li júommu sóaó id-dixxiplina u l-ordni finanzjarja f'pajjiúi li mid-dehra m'æandhomx il-óila júommuhom.

Modernizzazzjoni

Il-Partit Laburista rebaó l-elezzjoni ta' Ottubru 1996 kemm bil-mandat u kemm bir-rieda qawwija li jrawwem il-modernizzazzjoni ta' l-ekonomija taæna bl-aktar metodu effikaði li jsib. Dan il-metodu kien wieóed ta' liberalizzazzjoni.

Il-liberalizzazzjoni biss trodd l-aktar tqanqil effikaði lill-intrapriúa biex din tikseb livelli dinjin ta' modernizzazzjoni. Dan jæodd l-iktar f'ekonomija bóal taæna li tiddependi æal kollox mill-ambjent ekonomiku internazzjonali li fih tæix. Il-óila ta' l-intraprenditur li jersaq kemm jista' lejn l-oæla livelli internazzjonali biss tista' troddlu l-oæla opportunita` li l-intrapriúa tieæu tibqa' fil-wiðð fis-suq li jaódem fih.

Zona ta' Kummerc Hieles

Fid-dawl tal-fatt li l-aqwa sieóba ta' Malta fil-kummerð, æall-inqas tul il-kwart ta' seklu li æadda, kienu l-istati membri ta' dik li l-lum hija l-Unjoni Ewropea, il-Gvern Laburista ma tilifx úmien biex óa l-passi meótieía óalli formalment jipproponi lil Brussell ftehim ta' zona ta' kummerð óieles li jintlaóaq bil-ftit il-ftit, fuq medda ta' minn óames snin sa sebæa, u skond orarju li jkun jirrfletti s-saóóiet u d-dæufijiet ta' l-industrija Maltija.

Qeædin niððaqalqu:

Saru u qeædin isiru konsultazzjonijiet qawwija óafna fuq livelli diversi u f'kemm-il forum mal-korpi kostitwiti - jiíifieri l-Federazzjoni ta' l-Industrija, il-Kamra tal-Kummerð u l-GRTU - biex jitfasslu bl-irqaqat kollha ú-úewí proðessi tewmin tal-liberalizzazzjoni u tal-bini mill-ídid, bil-modalitajiet u l-orarji taæhom.

• Kif óabbar il-Ministru tal-Finanzi fid-Diskors tieæu tal-Budget, óadna d-deðiújoni li ninqdew b'parti kbira ta' dak li jiíi mill-privatizzazzjoni biex inlaóóqu mill-ídid ta' l-industrija.

• Intlaóaq ftehim mal-korpi kostitwiti dwar it-twaqqif ta' istituzzjoni mmexxija bi sóab li jkollha l-æan tikkordina t-trawwim tal-bini mill-ídid ta' l-industrija.

Il-Kummissjoni Ewropea wriet il-qbil taæha mal-proposti íenerali taæna. Radditilna l-proposti taæha bl-irqaqat kollha æall-ftehim u bóalissa hemm grupp tekniku jaódem fuq il-valutazzjoni taæhom. Il-Kummissjoni Ewropea qablet li l-liberalizzazzjoni jrid ikollha l-æajnuna æall-bini mill-ídid ta' l-industrija. It-taóditiet iridu jitkattru u jimxu 'l quddiem fuq livell aktar formali wara l-Kunsill ta' l-Assoðjazzjoni aktar tard din is-sena.

• It-trade unions íew mistiedna jieódu sehem fil-mekkaniúmu konsultattiv u pjanifikatur tal-bini mill-ídid.

Il-Prim Ministru enfasizza li dan il-Gvern jaf xi jrid:

It-tfiæ ta' l-attenzjoni fuq zona ta' kummerð óieles ma' l-Unjoni Ewropea flok it-tfittxija æal sóubija sóióa fl-Unjoni æandu l-vantaíí li jaætina s-setæa li nikkunðentraw sew fuq dak li hu ta' qofol, u minnufih, jiíifieri l-kisba tal-modernizzazzjoni bil-bini mill-ídid.

Fisazzjoni tal-Partit Nazzjonalista

Hemm xhieda kbira li turi li l-fissazzjoni li l-Gvern ta' qabel kellu bis-sóubija sóióa mill-aktar fis u akkost ta' kollox wasslet biex il-ótieía tal-bini mill-ídid titwarrab fil-íenb.

Il-Paragrafu 14 tar-Rapport tal-Kummissjoni Ewropea lill-Kunsill li waslilna x-xahar l-ieóor, u issa midóla tieæu kulóadd, jæid ðar u tond li l-Gvern Nazzjonalista kien intrabat li sa nofs l-1996 ineóói nofs il-levies protettivi li hu nnifsu kien daóóal fl-1989.

L-ewwelnett, il-Federazzjoni ta' l-Industrija tisóaq li óadd qatt ma qalilha xejn b'dan. Æalhekk qajla jista' wieóed jifhem kif il-Federazzjoni mbaæad twissi lill-imseóbin taæha biex jieódu l-passi xierqa óalli jadattaw ruóhom æat-tneóóija ta' dawn il-levies.

Iúda aktar ma jinftihemx il-fatt li d-dokument tal-Kummissjoni Ewropea jistqarr li l-impenn biex jitneóóew dawn il-levies (madwar 400) kien jiddependi mit-twettiq sóió tal-bini mill-ídid ta' l-industrija.

Aóna lkoll nafu, madankollu, li sa tmiem Ottubru 1996 il-proðess tal-bini mill-ídid mifhum bóala sforz nazzjonali kordinat mhux biss kien æadu ma ntemmx iúda lanqas kien beda! Fis-sew, id-dóul mil-levies imdaóólin fl-1989, u maósubin biex jiswew bóala fondi æall-bini mill-ídid, qatt ma ntuúaw æal dan il-æan.

Dan seta' jfisser waóda minn úewí ówejjeí. L-ewwelnett: li l-Gvern ta' qabilna ma kienx serju fl-impenn tieæu ta' l-1995, li jibda l-liberalizzazzjoni billi jneóói nofs il-levies sa nofs l-1996. It-tieni: bóala alternattiva, il-Gvern ta' qabilna tassew kien se jneóói nofs il-levies iúda ma kellux ósieb serju li jæin lill-industrija tinbena mill-ídid óalli taæmel tajjeb æan-nuqqas ta' protezzjoni.

Jintæaúel liema jintæaúel minn dawn iú-úewí xenarji, jidher ðar li l-bini mill-ídid ma kellux post fl-æoli fl-aíenda tal-Gvern ta' qabilna. Anzi bil-kemm kien jidher f'dik l-aíenda.

Il-ftehim tal-kummerð óieles m'huwiex æan fih innifsu iúda mezz æall-æan li jmiss: u l-æan li jmiss huwa l-modernizzazzjoni ta' l-ekonomija taæna. B'kuntrast mal-Gvern precedenti, il-Gvern Laburista jqis il-liberalizzazzjoni bóala æodda poúittiva u mhux bóala xi óaía li æandha tinóeba jew ta' min wieóed jistóiha - æodda li æandha titóaddem sew biex tmexxi l-modernizzazzjoni bi programm maósub sew ta' bini mill-ídid li wóud mill-fondi tieæu jiíu mill-privatizzazzjoni.

L-æaúla taæna æandha l-vantaíí miújud li tista' tqieæed sisien ekonomiði b'saóóithom æall-íejjieni. Meta das-sisien ikunu tqieædu, dal-pajjiú ikun hieles u bil-óila li jóares aktar lil hinn u jqis æanijiet u æaúliet oóra. Dan ikun jista' jaæmlu bis-serenita` b'seró il-moóó æal nazzjon li taf li tinsab fuq l-art soda ta' ekonomija moderna u internazzjonalment kompetittiva, temm jghid il-Prim Ministru.