L-esportazzjoni tal-patata lejn l-Olanda

Il-Ministru tal-Biedja u Sajd, Noel Farrugia, spjega l-íid li jista' joóroí mill-introduzzjoni ta' sistemi íodda u moderni fit-taæbija tal-patata æall-esportazzjoni.

Waqt li kien qieæed jirrispondi æall-kritika, óafna drabi níusta ta' l-Onor. Ninu Zammit, il-Ministru Farrugia óabbar li ntlaóaq ftehim ma' l-importatur Olandiú æas-safar ta' 1500 tunnellata patata iktar mill-kwantità miftehma fil-kuntratt oriíinali, li ta' min ifakkar kien milóuq tlett snin ilu, jiíifieri fi úmien l-amministrazzjoni precedenti.

Dan ifisser li l-possibilta' li nesportaw kwantitajiet ikbar ma jiddependix mis-sóubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, iúda mill-æaqal tat-tmexxija u d-domanda tas-suq.

Sóubija sóióa fl-Unjoni Ewropea tfisser li s-suq Malti jkun miftuó æall-importazzjoni ta' prodotti tal-biedja b' kompetizzjoni diretta mal-prodott tar-raóóal u l-bidwi Malti bla ebda protezzjoni.

Kif tóabbar dan l-aóóar, il-Biedja sejra tkun eskluúa mill-ftehim ta' úona ta' kummerð óieles ma' l-Unjoni Ewropea u dan fid-dawl tar-regolamenti tal-'World Trade Organisation'.

B' hekk il-Biedja Maltija sejra tibqa' protetta iúda fl-istess óin il-bieb huwa miftuó æan-negozjati ma' l-istess Unjoni Ewropea dwar aððess iktar faðli u b' inqas dazji æall-prodotti tal-Biedja Maltin fis-Suq Ewropew.

Ta' min wieóed iúid jæid li sóubija fl-Unjoni Ewropea tfisser ukoll li Malta jkollha tadotta r-regolamenti u l-liíijiet kollha ta' l-istess Unjoni Ewropea.

Fost dawn wieóed isib regolamenti dwar kif æandha tiíi maæúula u ppakkjata l-patata. Dawn ir-regolamenti qeædin jiíu riveduti mill-Unjoni Ewropea sabiex jitóaffef ix-xoæol æall-óaddiem u jnaqqas l-ispejjeú tad-distribuzzjoni.

Æaldaqstant sabiex inóejju ruóna óalli l-prodott Malti jkun konformi mar-regolamenti proposti, minn din is-sena, id-Dipartiment óaseb li jintroduði sistemi íodda u iktar moderni ta' kif tiíi ppakjata l-patata æall-esportazzjoni. Dan itaffi parti mill-ispejjeú li dejjem jiúdiedu, jitóaffef ix-xoæol u tiúdied l-effiðjenza.

Barra min hekk huwa maósub li b' dawn is-sistemi íodda l-patata tiírilha inqas ósara u jissodisfaw b' iktar faðilità swieq partikolari skond il-kaú. Per eúempju, tal-ówienet li jippreferu li jixtru l-patata ta' Malta fl-ixkejjer, ikunu jistæu jixtru 'pallet' sóió u b' hekk jiffaðilita l-bejæ lil dan is-settur. Minn naóa l-oóra tas-'supermarkets', li jbieæu l-patata f' boroú ta' madwar úewí kilos, jippreferu jixtru l-patata f' 'jumbo bags' maóduma speðjalment æall-íarr tal-patata, sabiex ma jkollhomx æalfejn joqoædu jiftóu l-ixkejjer waóda waóda u jitfæuha fil-magni tal-'pre-packs'.

Diversi pajjiúi kompetituri taæna, bóal ma huma Ðipru, l-Eíittu, l-Iúrael, u l-Marokk ilhom snin li addottaw din is-sistema.

Bla dubju ta' xejn, dawn is-sistemi joóolqu óafna iktar ko-ordinazzjoni fil-proðess ta' l-esportazzjoni li æal dawn l-aóóar snin dejjem saret permezz ta' 'refrigerated trailers' u 'containers' bil-æajnuna u l-óidma speðjali tas-Sea Malta. Ta' min jæid li s-Sea Malta waslet biex saóansitra biddlet rotot tal-vapuri taæha biex takkomoda l-esportazzjoni tal-patata.

Kontra dak li ta wieóed x' jifhem l-Onor. Zammit, il-patata kollha esportata din is-sena, inkluú dik f' 'jumbo bags', sejra tkun esportata f''refrigerated containers'.

Æaldaqstant jidher ðar li dawn is-sistemi iffaðilitaw ix-xoæol ta' l-æaúla tal-patata. Il-'queue' f' Ta' Qali kien kawúa tan-natura tax-xoæol. Kif æamel it-temp, æen sabiex il-patata tilóaq f' daqqa, tant li dak li ssoltu jitwassal æall-æaúla f' perjodu óafna itwal, din is-sena níieb ið-Ðentru ta' l-æaúla fi ftit jiem kif jixhdu dawn il-figuri:

Patata maæúula æas-safar bejn l-20 ta' April u l-5 ta' Mejju

1998 4463 tunnellata 178,520 xkejjer

1996 1274 tunnellata 50,960 xkejjer

• úieda ta' aktar minn 250 fil-mija.

Minn dawn il-figuri jidher li l-effiðjenza fl-æaúla údiedet u mhux naqset, tant li fi 15 il-íurnata ntaæúlet 3189 tunnellata (127,560 xkejjer) iktar mis-sena 1996.

Ta' min jæid ukoll li mill-patata li ntæaúlet s' issa diía íew esportati 2600 tunnellata (104,000 xkora).

M' humiex possibli li jitóaffef ix-xoæol minæajr ma jkun ta detriment æall-kwalità tal-patata minóabba limitazzjonijiet ta' spazju u ta' loíistika.

Fil-fatt wara li tispiðða l-æaúla tibqa' ssir it-taæbija fil-'containers' sa tard fil-æaxija li b' hekk jinóoloq spazju æax-xoæol ta' l-æada. B' hekk ma jkunx hemm æalfejn jitwaqqaf il-proðess ta' l-æaúla.

Barra minn hekk meta kien possibli u meótieí li ssir is-sahra fl-æaúla, din saret kif íara s-Sibt li ghadda, 2 ta' Mejju. Sahra bla búonn tfisser spejjeú iktar. Sabiex jitóaffef il-proðess tat-taæbija fil-'containers' kemm il-darba infetaó il-Freeport wara l-óin stabbilit.

Minkejja l-fatt li l-patata twasslet Ta' Qali fi kwantitajiet kbar f' perjodu qasir il-'backlog' tax-xoæol qatt ma qabeú dak ta' jumejn.

Tant hu hekk, li l-prodott li níieb Ta' Qali, il-Óadd fil-æodu, 3 ta' Mejju, íie maæúul sa nhar it-Tlieta, 5 ta' Mejju 1998.

L-uniku mezz sabiex jitóaffef ix-xoæol huwa li l-bidwi jifhem li æandu jíib patata diía maæúula waqt il-mili fil-kaxxi fl-æelieqi u li jiftiehem mas-sensar meta æandu jíib ix-xoæol.

Il-proðess ta' l-esportazzjoni tal-patata din is-sena kien immexxi b' koordinament sóió ma kull min kien involut.

Ma kull magna kien hemm ukoll rappresentant tar-riðevitur fl-Olanda sabiex jæin, kemm fl-æaúla kif ukoll fit-taæbija.

Twassal makkinarju speðjaliúúat mill-Olanda sabiex jiffaðilita t-taæbija tal-'pallets' u tal-'jumbo bags' fil-'containers'.

Kienet biss in-natura tax-xoæol ta' din is-sena partikolari li óolqot ftit tad-diffikultà.

Iúda bl-isforzi ta' kulóadd jidher li anke din íiet meæluba, tant li l-bdiewa ftit li xejn óadu lura patata li ma kienitx tajba æall-esportazzjoni.

L-introduzzjoni ta' dawn is-sistemi íodda u moderni hija xhieda ta' l-impenn tal-Gvern sabiex dan is-settur ikompli jiúviluppa b' rata mæaííla u jkun ta' kontribut æall-íid nazzjonali.