Ippubblikat l-ewwel rapport imhejji mill-Kummissjoni biex tistharreg id-drittijiet socjali ta' persuni li jahdmu ghal rashom

Íie ppubblikat l-ewwel rapport imóejji mill-Kummissjoni biex tistóarreí id-drittijiet soðjali ta' nies li jaódmu æal rashom, f'liema rapport íew imfassla rakkomandazzjonijiet æal titjib fil-kundizzjoni soðjali tas-self-employed.

Dan ir-rapport íie ppreúentat waqt konferenza stampa moætija fis-Segretarjat Parlamentari æas-Self-Employed mill-Kummissjoni taót il-Co-Chairmanship ta' Dr. Gavin Gulia, Segretarju Parlamentari u s-Sur Carlo Cini, President tal-General Retailers and Trade Unions (GRTU).

Din il-Kummissjoni kienet twaqqfet fil-15 ta' Novembru 1996 u kienet inkarigata b'dawn it-termini ta' riferenza:

1. biex taæmel rakkomandazzjonijiet biex tóares l-interessi soðjali ta' dawk li jaódmu æal rashom,

2. biex tifli l-liíijiet tal-óarsien soðjali u tara jekk dawn humiex jaætu drittijiet effettivi lill-persuni li jaódmu æal rashom u, fejn jeótieí, taæmel rakkomandazzjonijiet æal rimedji, taót kundizzjonijiet li jiúguraw it-trasparenza, il-moralita' fiskali u b'mod íenerali l-integrita' amministrattiva,

3. biex tistóarreí l-anomaliji li jistæu jeúistu fil-ligijiet tal-óarsien soðjali fir-rigward tas-self-employediú-úæar u d-dipendenti taæhom, u tara kif dawn l-anomaliji jistæu jittaffew jew jitneóóew,

4. biex taæmel proposti dwar kif l-Istat jista' jieóu miúuri li jinforzaw il-óarsien soðjali tas-self-employed úæar f'kategoriji differenti jew b'mod íenerali li taæmel rakkomandazzjonijiet oóra bil-æan li jinkoraííixxi aktar il-óidma tas-self-employed úæar æax jipprovdi æalihom u æall-familji taæhom óarsien soðjali dejjem aktar siewi fil-kuntest ta' úieda fl-inizjattiva ekonomika murija minn dawk li jaódmu æal rashom,

5. biex taótar fi ódanha membri oóra biex jæinuha fix-xoæol taæha kull meta tinóass il-ótieía,

6. biex taæmel proposti biex isir titjib fil-liíijiet u regolamenti, kif ikun jeótieí, biex jintlaóqu l-æanjiet t'hawn fuq.

Il-membri ta' din il-Kummissjoni huma:

Dr. Gavin Gulia - Co-Chairman
Is-Sur Carlo Cini - Co-Chairman
Is-Sur Martin Baron - Membru
Is-Sur Joseph Boffa - Membru
Ms. Josephine Bonello - Membru
Is-Sur Rupert Cefai - Membru
Is-Sur Lino Cilia Debono - Membru
Is-Sur Carmel Degabriele - Membru
Ms. Elsie Gauci - Membru
Is-Sur Vincent Galea - Membru

Is-Sur Paul Pace - Membru

Is-Sur Maurice Petrococchino- Membru

Waqt il-konferenza stampa s-Segretarju Parlamentari Dr. Gulia faóóar lill-membri kollha ta' din il-Kummissjoni æall-óidma taæhom u æall-mod impenjat kif ikkontribwew u pparteðipaw fil-formulazzjoni ta' l-ewwel rapport u rakkomandazzjonijiet. Tant li l-ewwel rakkomandazzjonijiet tlestew qabel it-terminu li l-Kummissjoni pprefiííiet æaliha nnifisha.

Dr. Gulia spjega li sal-íurnata tal-lum inúammu mhux inqas minn 13 il-laqæa plenarja, kif ukoll numru ta' laqæat tekniði ta' sotto kumitati inkarigati biex jistóarríu liíijiet jew proðeduri partikolari. Huwa kompla jæid li l-Kummissjoni fittxet ukoll il-pariri ta' uffiððjali u ta' esperti barra mill-Kummissjoni sabiex tassigura li r-rakkomandazzjonijiet ikunu teknikament u legalment vijabbli.

Dr. Gulia spjega li l-Kummissjoni qieæda tressaq erba' rakkomandazzjonijiet li kollha æandhom x'jaqsmu mal-perspettiva soðjali ta' dan is-settur u huma mmirati lejn titjib fil-liíijiet dwar is-sigurta' soðjali. Huwa mbaæad fisser ir-rakkomandazzjonijiet waóda, waóda:

L-ewwel rakkomandazzjoni hija ntiúa sabiex tirfina t-tifsiriet ta' persuna self-employed u persuna self-occupied billi fil-fehma tal-Kummissjoni t-tifsiriet ta' dawn il-kategoriji m'humiex ðari biúúejjed taót il-liíi dwar is-Sigurta' Soðjali kif inhi llum. Fil-fatt skond il-liíi llum persuna self-employed jew persuna li timpjega lilha nnifisha (self-employed) tfisser "persuna li ma tkunx æalqet l-eta' ta' 65 sena, li tkun ordinarjament tirrisjedi f'Malta, li ma tkunx persuna mpjegata u li ma tkunx persuna li taódem æaliha nnifisha".

Il-Kummissjoni qieæda tirrakomanda li din it-tifsira æandha tinbidel æal li íej: Persuna li taódem æaliha nnifisha self-employed tfisser "persuna li ma tkunx æalqet l-eta' ta' 65 sena, li tkun ordinarjament tirrisjedi f'Malta u li tinsab okkupata f'xi attivita' jew attivitajiet li ma jkunx b'impjieg u li permezz taæhom taqla' iújed minn Lm390 fis-sena".

Minn naóa l-oóra, taót il-liíi kif inhi llum it-tifsira ta' self-occupied hija kif gej: Taódem æalik innifsek (self-occupied) tfisser "persuna li timpjega lilha nnifisha, li tinsab okkupata f'xi attivita' li permezz taæha taqla' qlieæ li jkun iújed minn Lm390 fis-sena".

Il-Kummissjoni qieæda tirrakkomanda li din it-tifsira æandha tinbidel biex tiíi taqra kif íej: Persuna mhux okkupata tfisser "persuna li ma tkunx æalqet l-eta' ta' 65 sena, li tkun ordinarjament tirrisjedi f'Malta u li ma tkunx persuna impjegata u lanqas persuna li taódem æaliha nnifisha".

It-terminoloíija l-ídida ta' dawn it-tifsiriet æandha l-vantaíí li tiddistingwi b'mod ðar bejn persuna self-employed u persuna li la hija mpjegata u lanqas self-employed u cioe' il-benestant.

It-tieni rakkomandazzjoni tirringwardja l-æotja ta' unemployement benefit lil min huwa self-employed. Bóalissa persuna self-employed li tieqaf mix-xoæol tista' tirregistra æax-xoæol mal-Korporazzjoni tax-Xoæol u Taórií iúda m'hijiex intitolata æall-benefiððju tal-qaæad mid-Dipartiment tal-Óarsien Soðjali (Contributory Benefit). L-Artiklu 30 tal-Kap 318 tal-Liíijiet ta' Malta ma jestendix id-dritt æal dan il-benefiððju lil persuna self-employed. Il-Kummissjoni qieæda tirrakkomanda li dan il-benefiððju æandu jiíi estiú lil persuna self-employed u æalhekk jeótieí li ssir emenda fl-artiklu tal-liíi fuq imsemmi.

Æal dan il-æan il-benefikant irid jaderixxi ruóu mar-regolamenti tal-ETC u cioe' li jirreíistra æax-xoæol taót l-ewwel parti u jaððetta taórií u opportunitajiet ta' xoæol li jiíu offruti lilu minn úmien æal úmien. Min jabbuúa jiíi mneóói mir-reíistru. Il-Kummissjoni qedæa taæmel din ir-rakkomandazzjoni biex taúgura li jkun hemm íustizzja soðjali bejn min hu mpjegat u min hu self-employed.

It-tielet rakkomandazzjoni tirrigwardja tibdil fil-mod kif jinæata l-benefiððju tal-korriment (Injury Benefit). Taót il-Kap 318 tal-Liíijiet ta' Malta dan il-benefiððju jinæata taót kundizzjoni waóda u cioe' li matul il-perjodu tal-korriment ikun hemm twaqqif tal-attivita' tan-negozju jew xoæol.

Il-Kummissjoni qieæda tirrakkomanda li dan il-benefiððju jinæata lil persuna self-employed f'kull kaú minæajr din il-kundizzjoni. Il-Kummissjoni hija tal-fehma li dan it-tibdil huwa ííustifikat billi persuna self-employed diía' tista tgawdi mill-benefiððju tal-mard (sickness benefit) minæajr ma æandha æalfejn turi li matul il-perjodu tal-mard kien hemm waqfien mill-attivita' kummerðjali. Íustifikazzjoni oóra æal dan it-tibdil tinsab fil-fatt li persuna mpjegata hija ntitolata æall-ólas ta' sena paga minæand il-prinðipal taæha meta ssofri korriment fuq il-post tax-xoæol anke jekk il-liíi tippermetti l-ólas tal-benefiððju tal-korriment f'dawn il-kaúijiet. Dan qieæed jiíi rrakkomandat ukoll invista tal-fatt li mhux faðli li dan il-benefiððju jiíi abbuúat billi kull kaú irid jiíi eúaminat akkuratament mill-Injury Board tad-Dipartiment tal-Óarsien Soðjali.

Ir-raba' rakkomandazzjoni tirrigwardja lill-assistenti soðjali kaúwali (casual social assistants). Il-Kummissjoni, fuq rappreúentazzjonijiet lilha maæmula, stóarríet il-kwistjoni dwar jekk dawn l-assistenti kaúwali æandhomx ikunu kkunsidrati bóala persuni self-employed jew part-timers fuq impjieg mal-Gvern. Dan l-istóarrií kien neðessarju wkoll æaliex id-dóul li jaæmlu mis-servizz tagóhom ma jiúdiedx awtomatikament jekk ikun hemm úieda fil-kontribuzzjoni tas-Sigurta' Soðjali. Il-Kummissjoni hija tal-fehma li dawn il-óaddiema æandhom ikunu kkunsiderati bóala self-employedfuq kuntratt æall-servizz(on a contract for service).

Il-Kummissjoni hija tal-fehma li d-Direttur responsabbli mid-Dipartiment ta' l-Anzjani huwa fl-istess poúizzjoni ta' Aíenzija ta' l-Impjiegi. Id-Direttur ma jimpjegax lill-assistenti soðjali mad-Dipartiment pero' júomm lista ta' persuni li joffru li jaódmu bóala assistenti soðjali kaúwali u jirreferihom æas-servizz lil persuni anzjani. Billi dawn l-assistenti huma self-employed, m'humiex intitolati la æas-sick leave u lanqas æall-vacation leave. Æalhekk il-Kummissjoni qieæda taæmel dawn il-rakkomandazzjonijiet fil-konfront tal-assistenti soðjali kaúwali:

a) li bóala persuni self-employed æandhom ikunu ntitolati æal sickness benefit,injury benefit u unemployement benefit. In kwantu æal æotja tal-injury benefit u unemployement benefit, dan jiddependi jekk l-awtoritajiet kompetenti jimplimentawx it-tieni u t-tielet rakkomandazzjoni ta' dan ir-rapport.

b) id-dóul ta' dawn l-assistenti æandu jiíi awtomatikament rivedut kull meta jkun hemm úidiet fil-kontribuzzjoni tas-sigurta' soðjali u anki úidiet dwar l-æoli tal-óajja.

Dr. Gulia sostna li barra r-rakkomadazzjonijiet li qedæin jiíu ppreúentati, l-Kummisjoni æada taódem fuq il-formulazzjoni ta' rakkomandazzjonijiet oórajn u li dawn jiíu ppublikati fi stadju ulterjuri.

Huwa temm billi rringrazzja mill-ídid lill-membri kollha tal-Kummissjoni æall-kontribut li taw f'din l-ewwel parti tax-xoæol tal-Kummissjoni.