DISKORS MILL-ONOR. LAWRENCE GONZI, PRIM MINISTRU TA’ MALTA, WAQT L-ISKAMBJU TA’ L-AWGURI GĦAS-SENA L-ĠDIDA MAL-KORP DIPLOMATIKU – BERĠA TA’ KASTILJA – IL-ĦAMIS, 12 TA’ JANNAR 2006
Għal darba oħra reġa’ għandi l-opportunità pjaċevoli li nsellmilkom fil-bidu ta’ sena ġdida. Nawgura lilkom u l-familji tagħkom l-isbaħ xewqat għal dawn iż-żminijiet. Permezz tagħkom, nixtieq ukoll inwassal it-tislijiet tal-Gvern u tal-poplu Malti lill-Gvernijiet u l-popli tal-pajjiżi tagħkom.
Meta ltqajna sena ilu, il-komunità internazzjonali kienet għadha qed tirreaġixxi għall-qatgħa tat-Tsunami fl-Ocean Indjan. Fl-istess waqt kienet qed tantiċipa s-Summit tan-Nazzjonijiet Magħquda li kellu jiltaqa’ aktar tard matul is-sena. Dawn il-ħsibijiet kienu l-iprem kunsiderazzjonijiet fir-riflessjoni dwar l-għaġġla u d-direzzjoni ta’ l-azzjoni kollettiva li jridu jieħdu n-nazzjonijiet kollha biex jilqgħu għall-ħafna sfidi li għandhom quddiemhom.
L-avvenimenti ta’ l-aħħar tnax-il xahar taw materjal bil-bosta biex ikebbsu d-dibattitu dwar ir-rotta ta’ multilateraliżmu effettiv. Numru ta’ diżastri naturali f’ħafna nħawi tad-dinja reggħu għamlu emfasi drammatika fuq id-dgħjufijiet tan-nazzjonijiet u l-ġnus kollha. Dawn id-diżastri reggħu taw prova ta’ l-ispirtu ta’ l-appoġġ reċiproku u tas-solidarjetà li tfeġġ spontanjament f’kull żmien ta’ kriżi.
Il-ħafna laqgħat ta’ livell għoli li laqqgħu l-komunità internazzjonali f’dawn l-aħħar tnax-il xahar, ġeddu u tefgħu dawl fuq dan l-ispirtu ta’ solidarjetà kollettiva. Fl-istess waqt, xeħtu dawl ukoll fuq il-kumplikazzjonijiet u d-diffikultajiet imdeffsa fil-proċess multilaterali.
F’dan l-ispirtu, ir-riżultati li kiseb is-Summit tan-Nazzjonijiet Magħquda ta’ Settembru, u tal-konferenzi internazzjonali l-oħra li ltaqghħmatul dawn l-aħħar xhur, huma kemm ta’ inkoraġġiment kif ukoll ta’ sfida.
L-inkoraġġment jiġi mill-fatt li fi New York, f’Tuneż, f’Ottawa u f’Hong Kong, intlaħqu ftehimiet dwar x’għandu jsir dwar it-temi diskussi – mill-iżvilupp u s-sigurtà sa l-informazzjoni u l-komunikazzjoni, it-tibdil fil-klima u l-kummerċ internazzjonali. L-isfida tiġi mill-għarfien li ħafna minn dawn il-ftehimiet huma biss parzjali jew esperimentali, u minnhom infushom jitolbu aktar azzjoni intensiva qabel nilħqu xi riżultati konkreti.
Xi gimgħatejn ilu lħaqna riżultat minn dawn bil-ftehim ta’ l-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Magħquda biex titwaqqaf Kummissjoni dwar il-Bini tal-Paċi. Din tħajjarna nippretendu riżultati simili f’ħafna aktar proġetti li ġew identifikati.
Il-laqgħa tal-mexxejja fis-Summit tan-Nazzjonijiet Magħquda f’Settembru għamlet emfasi fuq il-ħsieb li l-iżvilupp, il-paċi u s-sigurtà u d-drittijiet tal-bniedem huma marbuta ma’ xulxin u jsaħħu ’l xulxin.
Fil-każ ta’ Malta, l-għarfien dwar rabtiet kemm vertikali kif ukoll orizzontali li jorbtuna flimkien f’komunità globalizzata ha forma partikolarment intensa fid-dawl tal-migrazzjoni irregolari.
Iċ-ċentru tal-Mediterran hu tradizzjonalment arena fejn ir-realtajiet supremi ta’ sigurtà nazzjonali, żvilupp reġjonali u drittijiet ta’ l-individwu jitħalltu b’qawwa kultant splussiva. Ir-relazzjoni bejn dawn ir-realtajiet illum qed turi ruħha wkoll fil-mewġiet dejjem jikbru ta’ traffiku ta’ bnedmin mill-Afrika ta’ Fuq għall-Ewropa ta’ Isfel.
Dawn il-mewġiet huma parzjalment il-wirt ta’ fatturi storiċi, politiċi, soċjali u ekonomiċi li lkoll nafu sew. F’dawn l-aħħar snin dawn il-fatturi ġew aggravati b’azzjonijiet ċiniċi u abbużivi ta’ instigaturi u operaturi korrotti u illegali.
Malta qed tissogra li tispiċċa mgħobbija aktar milli tiflaħ mill-qies u l-intensità ta’ dan il-fenomenu. Il-kapacità tagħna li nlaħħqu ma’ l-aspetti prattiċi li tqajjem din ir-realtà qed titgħaffeġ taħt dawn il-pressjonijiet tremendi. Agħar minn hekk hemm il-piż li din is-sitwazzjoni qed titfa’ fuq l-ispirtu tradizzjonali tagħna ta’ ospitalità u ħbiberija.
Indunajna mill-bidu li din il-problema trid tissolva f’livelli differenti u b’soluzzjonijiet differenti. F’kull ħin fil-konsiderazzjonijiet kollha tagħna hemm dejjem l-aspett uman ta’ din id-dilemma.
Flimkien ma’ sħabna fl-Ewropa u fil-Mediterran, Malta qed taħdem għal twegiba kollettiva li tqarreb il-bżonn ta’ azzjonijiet ta’ rimedju ma’ soluzzjonijiet fit-tul. L-azzjonijiet immedjati jtaffu r-realtajiet prattiċi li qed jiġru kuljum. Is-soluzzjonijiet fit-tul jaħsbu għal miżuri li jsaħħu l-proċess ta’ żvilupp reġjonali u sigurtà. L-azzjonijiet kollha jridu jżommu l-għeruq tagħhom fil-legalità internazzjonali u fir-rispett lill-individwi u lill-komunitajiet maqbuda f’din id-dilemma.
Ir-rispons inizjali u inkoraġġanti li kellna kkonferma l-valur u l-validità ta’ l-azzjoni kollettiva fi kwistjonijiet urġenti ta’ natura differenti. Fil-livell bilaterali xi pajjiżi offrew għajnuna lil Malta biex tlaħħaq mal-problemi prattiċi. Nixtieq intenni l-apprezzament tiegħi lil dawn il-pajjiżi.
Fil-livell reġjonali, il-proċess ta’ konsultazzjoni u tat-teħid tad-deċiżjonijiet mexjin tajjeb. Id-deċiżjonijiet li ttieħdu f’numru ta’ laqgħat reġjonali u l-aktar fis-Summit Ewro-Mediterranju ta’ Barċellona li ltaqa’ f’Novembru kellhom riżultati utli. Dawn għenu biex jissaħħu u jitjiebu l-azzjonijiet ta’ rimedju u ta’ prevenzjoni li huma kollha indispensabbli. L-impenn ta’ l-Unjoni Ewropea dwar din il-materja ttenna fil-Komunikat tal-Kummissjoni dwar l-Azzjonijiet ta’ Prijorità li l-Kunsill Ewropew irratifika f’Diċembru.
Fix-xhur li ġejjin il-Gvern tiegħi għandu l-ħsieb iżomm l-attenzjoni tiegħu fuq dan is-suġġett u inkluż fih il-ġlieda kontra t-traffikar illegali. Nittamaw li din il-kwistjoni jkollha l-attenzjoni li jixirqilha fil-Laqgħa Għolja dwar il-Migrazzjoni li n-Nazzjonijiet Magħquda sejhet għas-sajf li ġej.
Xi gimgħat ilu Malta laqqgħet b’suċċess il-laqgħa ta’ kull sentejn tal-Kapijiet ta’ Gvern tal-Commonwealth. Dawn il-laqgħat, li jlaqqgħu kważi kwart tal-Gvernijiet tad-dinja li jirrapreżentaw 1,800 miljun ruh minn ħames kontinenti u minn 53 pajjiż, għandhom mod uniku kif iħaddmu l-proċess multilaterali. L-ambjent rilassat u informali joħloq l-opportunità lill-parteċipanti li jfittxu kif jifhmu ’l xulxin aktar u aħjar u dan hu pass meħtieġ qabel jittieħdu d-deċiżjonijiet.
Jien ħadt sehem f’din il-Laqgħa l-ewwel darba din is-sena u ngħid li jien tassew impressjonat bil-vitalità u r-rilevanza ta’ dan il-metodu. Konvint li d-deliberazzjonijiet li wasslu għall-Istqarrija ta’ Valletta dwar il-Kummerċ Multilaterali kienu fattur siewi fil-proċess li wassal għad-deċiżjonijiet diffiċli li ttieħdu mbagħad f’Hong Kong.
Nemmen ukoll li l-kwistjonijiet l-oħra li ddiskutejna fil-Laqgħa tal-Mexxejja tal-Commonwealth f’Malta, u l-aktar dawk li ssemmew fl-Istqarrija ta’ Għawdex dwar l-Istati Żgħar u Vulnerabbli, se jsibu rwieħhom fl-oqsma rileventi tal-proċess multilaterali.
L-Unjoni Ewropea tagħti l-qafas ewlieni li permezz tiegħu Malta llum tieħu sehem fil-proċess multilaterali. Aħna impenjati bis-sħiħ bhal ma hi l-Unjoni għal multilateraliżmu effettiv fil-livelli kemm globali kif ukoll reġjonali. Aħna nilqgħu l-opportunitajiet ġodda li s-sħubija tagħna fl-Unjoni ħolqitilna biex inżidu mal-kontribut nazzjonali tagħna għal sforzi kollettivi.
Fil-livell dinji, l-Unjoni s-sena li għaddiet kienet strumentali biex intlaħaq il-ftehim fis-Summit tan-Nazzjonijiet Magħquda mhux lanqas bid-deċiżjoni importanti li sa l-2015 nilħqu l-għan ta’ għinuna ta’ 0.7% għall-iżvilupp.
L-Unjoni qed kull ma jmur tikseb rwol dejjem akbar fil-bini tal-paċi u fiż-żamma tal-paċi, kemm fil-pajjiżi qrib bħal fil-Balkani, u kemm aktar ’il bogħod, l-aktar fl-Afrika. Fl-istess waqt qed tibni sħubijiet attivi u mill-qrib fuq naħa man-Nazzjonijiet Magħquda u fuq in-naħa l-oħra ma’ l-Unjoni Afrikana.
Aktar qribna, l-Unjoni saret katalista tat-tisħiħ ta’ proġetti ta’ koperazzjoni fir-reġjun, permezz tal-programmi Neighbourhood mal-pajjiżi ġirien. Malta tagħti sehem kontinwu u impenjattiv fis-sħubija Ewro-Mediterranja li s-sena li għaddiet għalqet għaxar snin.
Irridu naraw din is-sħubija tiskopri aktar il-potenzjal li jeżisti fil-Mediterran għall-proġetti ta’ koperazzjoni mhux biss fl-oqsma ekonomiċi u soċjali, iżda wkoll fl-oqsma politiċi u ta’ sigurtà. F’dan l-ispirtu, nilqgħu d-deċiżjonijiet li ttieħdu fis-Summit ta’ l-għaxar Anniversarju tal-proċess Ewro-Mediterranju li f’Novembru li għadda nieda Programm ta’ Ħidma għal Ħames Snin. Dan il-programm jinkludi proposti biex nindirizzaw sfidi bħat-terroriżmu, ir-riformi politiċi u ekonomiċi u l-migrazzjoni.
Nilqgħu u ninkoraġġixxu wkoll ir-rwol attiv dejjem jikber ta’ l-Unjoni Ewropea fil-Lvant Nofsani bħala membru tal-Kwartett. Il-ftehim riċenti dwar Rafah wera kif fil-prattika dan ir-rwol hu utli u effettiv. Hemm bżonn ħafna aktar minn dawn l-arranġamenti biex jinħoloq l-ambjent stabbli li hemm bżonn biex il-proċess ta’ paċi jkun jista’ jikber.
Il-paċi fil-Palestina tista’ tinkiseb biss jekk tissejjes fuq deċiżjonijiet politiċi tat-tmexxija Iżraeljana u Palestinjana li jkunu kemm kuraġġużi kif ukoll diffiċli u li jkunu konformi mar-Road Map. Id-deċiżjonijiet li wasslu u li akkumpanjaw l-irtirar riċenti tal-forzi Iżraeljani minn Gaza huma pass ewlieni sinifikattiv.
Malta hi ħabiba ta’ ħafna snin kemm ta’ Iżrael u tal-Palestinjani. Hu għalhekk li Malta hi determinata li jkollha rwol kemm jista’ jkun attiv u kostruttiv biex tassigura li l-Unjoni Ewropea żżomm politika bilanċjata dwar il-konflitt Iżraeli-Palestinjan. Nemmnu li b’hekk biss l-Unjoni tista’ tkun pont ta’ djalogu għaz-żewġ partijiet fiż-żminijiet ta’ sfida li m’hemmx dubju għad għandna quddiemna.
L-aktar sfida immedjata hi l-elezzjonijiet Parlamentari fil-Palestina u l-bżonn għal koperazzjoni bejn kull min hu kkonċernat, inkluż l-Iżrael, biex l-elezzjonijiet jirnexxu.
It-tisħiħ u l-penetranza tar-rwol globali u reġjonali ta’ l-Unjoni jirrifletti l-vitalità interna tagħha. Din l-aħħar sena kienet partikolarment iebsa fil-kuntest intern. Kellna nilħqu sensiela ta’oġġettivi importanti. Minkejja d-diffikultajiet u l-kumplikazzjonijiet li ltqajna magħhom, ilħaqna hafna minn dawn l-oġġettivi.
Id-diżappunt li kellna hu dwar il-Kostituzzjoni proposta Ewropea. Kulħadd ħadem ħafna fl-isforz biex jinbena abbozz ta’ Kostituzzjoni. Minkejja xi dgħjufijiet, ħafna minna qiesu dan l-abbozz bħala pass meħtieġ biex jitkompla l-proġett Ewropew. Hu ta’ sodisfazzjon għalija li l-Parlament Malti f’Lulju qabel b’mod unanimu li jissieħeb ma’ tnax-il pajjiż membru ieħor ta’ l-Unjoni Ewropea li kienu digà rratifikaw l-abbozz. Ir-referenda fi Franza u fl-Olanda iżda wrew li għad ma jeżistix konsensus dwar dan is-suggett fil-livell Ewropew.
F’oqsma importanti oħra ksibna riżultati hafna aktar inkoraġġanti. F’dawn l-aħħar xhur l-Unjoni ħadet deċiżjonijiet importanti ħafna dwar it-tkabbir fil-futur. Nittammaw li f’terminu medju u fit-tul dawn id-deċiżjonijiet ikollhom effett importanti ta’ stabbilità u progress fir-reġjun tal-Balkani, hekk kif kellu t-tkabbir fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant u fil-Mediterran.
Il-ftehim dwar il-finanzi ta’ l-Unjoni għas-snin 2007 sa l-2013 kien żvilupp pożittiv ħafna li jibgħat messaġġ pożittiv u b’saħħtu liċ-ċittadini Ewropej kollha. Hu ta’ sodisfazzjon għalina li l-perspettivi finanzjarji l-ġodda għal darb’oħra huma ispirati mill-ispirtu ta’ solidarjetà li kien il-qawwa kruċjali li għaqqdet l-Unjoni minn mindu twaqqfet. Hu car li l-ftehim hu ta’ importanza u sinifikat partikolari għall-għaxar stati membri l-ġodda, inkluża Malta, għax issa nistgħu niffukaw fuq il-proċessi dettaljati u kumplessi li għandna bżonn biex nidentifikaw dawk il-proġetti u l-inizjattivi li se jkomplu jittrasformaw ’il pajjiżna billi jtejbu l-kwalità tal-ħajja.
Internament, matul is-seba’ snin li ġejjin, l-Unjoni se tkompli tgħaddi riżorsi sinifikanti tagħha lil reġjuni ifqar. Esternament se jkollha biex tonora l-impenji tagħha fil-qasam tal-koperazzjoni għall-iżvilupp kemm mal-pajjiżi ġirien u dawk aktar ’il boghod.
Bil-perspettivi finanzjarji l-ġodda, Malta se tibqa’ pajjiġ b’Oġġettiv ta’ Konverġenza għas-seba’ snin li jmiss. Dan jiggarantixxi fondi sostanzjali ta’ aktar minn 800 miljun ewro għall-perjodu kollu. Dawn il-fondi se jissarrfu fl-akbar nefqa fl-ambjent u fl-infrastruttura fl-istorja ta’ Malta, naturalment se jkunu dħul vitali għall-aħħar għall-programm fit-tul għall-iżvilupp ekonomiku tagħna.
Il-fondi reġjonali u ta’ adeżjoni ta’ l-Unjoni qed jgħinu t-tlestija ta’ xogħlijiet ambjentali u infrastrutturali kbar li għandna nlestu fis-snin li ġejjin. Il-parti l-kbira tal-proġetti rilevanti taħt il-Programm ta’ Fondi Strutturali 2004-2006, huma f’xi stadju jew ieħor ta’ tlestija. Dawn il-proġetti jinkludu programm ta’ titjib sostanzjali fit-toroq li hu wkoll parzjalment imħallas mill-Ħames Protokoll Taljan, xogħlijiet estensivi fit-tmexxija u r-rimi ta’ l-iskart, investiment fis-settur produttiv, partikolarment fil-wirt kulturali, u investiment f’miżuri li jkattru l-impjiegi u t-taħriġ.
Fil-perjodu finanzjarju li jmiss, waqt li se nkomplu nappoġġjaw bis-sħiħ l-investiment fl-intrapriża, fit-trasport, fl-ambjent, fit-turiżmu u f’infrastruttura oħra, xi fondi ta’ l-Unjoni se jintużaw ukoll biex ngħinu qasam importanti ieħor ta’ l-istrateġija tagħna għall-iżvilupp nazzjonali – it-tkomplija tal-modernizzazzjoni u r-riforma tas-settur edukattiv tagħna. Malta għandha sistema edukattiva ta’ kwalità għolja u bix-xieraq li kburin biha. Minbarra l-mertu personali, l-edukazzjoni hi l-aqwa għodda politika għall-iżvilupp kemm ta’ l-ekonomija kif ukoll tas-soċjetà kollha.
L-investiment li qed nippjanaw għal dan is-settur jinkludi programm ambizzjuż ta’ rranġar ta’ l-iskejjel kollha ta’ l-Istat biex jinbidlu fi skejjel moderni. Ma’ dan ukoll hemm proġetti ta’ investiment kapitali fl-Università u fil-Kulleġġ Malti dwar l-Arti, Xjenza u Teknoloġija.
L-edukazzjoni, flimkien mas-sistemi ta’ ħarsien soċjali u saħħa, tgħin biex nassiguraw li l-kwalità tal-ħajja Maltija tkun tqabbel tajjeb ma’ tal-ġirien Ewropej tagħna. Qegħdin fil-ħin biex nagħtu lis-sistema tal-kura tas-saħħa tagħna mbuttatura sinifikanti bil-ftuħ ta’ l-isptar Mater Dei f’Lulju 2007.
Dawn il-proġetti jeħtieġu sostenn kontinwu minn ekonomija b’saħħitha u dinamika. Din qed turi sinjali qawwija ta’ tkabbir.
Fl-ewwel disa’ xhur ta’ l-2005, f’termini reali l-ekonomija kibret b’1.7% fuq l-istess żmien is-sena ta’ qabel. Fl-istess żmien l-investiment żdied b’6.5%.
In-nies tirreġistra għax-xoghol fl-ewwel żewġ partijiet tar-reġistru tal-qiegħda naqset għal 5% ta’ dawk li jistgħu jaħdmu. Din hi waħda mill-aktar rati baxxi li kellna f’dawn l-aħħar għaxar snin u tqabbel tajjeb ħafna mal-medja Ewropea.
L-inflazzjoni kif titkejjel mill-Indiċi Armonizzat tal-Prezzijiet bl-Imnut issa laħqet it-2.2%, l-istess bħall-medja Ewropea.
Is-setturi produttivi ta’ l-ekonomija sejrin tajjeb. Id-dħul mit-turiżmu żdied b’1.3% u minn setturi oħra tas-servizzi bi 2.7%. Minn naħa l-oħra, kif konna qed nistennew, ma ħassejniex attività ekonomika aggressiva f’setturi relatati mal-manifattura kif ukoll l-enerġija u l-ilma – konsegwenza diretta tal-prezz taż-żejt.
Żdied il-volum ta’ l-esportazzjoni tal-prodotti u s-servizzi tagħna, iżda minħabba pressjonijiet fuq il-prezzijiet dawn ġabu dħul nett iċken.
F’April tas-sena li għaddiet ħabbarna l-pjan tagħna li Malta tadotta l-Ewro fl-1 ta’ Jannar 2008. Għamilna hekk minħabba l-wirja sostnuta ta’ l-ekonomija, anke s-suċċess kontinwu tal-pjan tagħna għall-konverġenza li permezz tiegħu, id-deficit tal-Gvern se jinżel taħt it-3% fl-2006.
L-għan ewlieni tagħna jibqa’ li nkomplu l-iżvilupp ta’ Malta biex tkun mogħnija b’soċjetà rikka, effiċjenti u umana msejsa fuq prinċipji ta’ ggvernar demokratiku, legalità u ġustizzja soċjali u mnebbħa bi spirtu ta’ impenn u sħubija internament u wkoll fil-komunità usa’ internazzjonali.
F’dan l-ispirtu, nistenna li fix-xhur li ġejjin naraw aktar opportunitajiet ta’ kollaborazzjoni produttiva bejn il-pajjiżi tagħna.
Qabel nagħlaq, nixtieq insellmilkom mill-ġdid u nagħtikom l-isbaħ xewqat bl-awgurju li l-isforzi komuni tagħna jgħinu biex inkomplu nikkonsolidaw ir-relazzjonijiet bilaterali ta’ bejnietna u nsostnu l-għan kollettiv tagħna li nippromwovu s-sliem, il-ġustizzja u l-prosperità għal kulħadd.
Stqarrijiet Oħra:
PR261950en
PRESS RELEASE BY THE MINISTRY FOR YOUTH, WELLBEING AND THE IMPLEMENTATION ...
PR261950