DISKORS MILL-ONOR. FRANCIS ZAMMIT DIMECH, MINISTRU GĦALL-AMBJENT, FIL-FTUĦ TA? SEMINAR ORGANIŻŻAT MILL-MINISTERU GĦALL-AMBJENT BIEX IFAKKAR ?JUM ID-DINJA?

"L-Ambjent Hu Tag'?na Lkoll … In'?arsuh Flimkien"

Iltqajna biex infakkru Jum id-Dinja. Jum li fih in'?arsu lura lejn dak li wettaqna biex ma tkomplix issir '?sara lill-pjaneta dinja li fiha lkoll ng'?ixu. U 'l quddiem … lejn dak li nistg'?u nwettqu flimkien biex niggarantixxu li ma nag'?mlu xejn li jwassal biex issir '?sara lill-klima, lill-ilma li nixorbu, lill-kampanja li hi l-pulmun ta' sa'?'?et l-umanita'.

Il-klima tad-dinja inbidlet min'?abba de'?i'?'?jonijiet li '?a l-bniedem. Saret '?sara kbira lis-saff ta' l-o'?onu li qed ikollu effett fuq il-klima u li jista' jwassal g'?al g'?elt ferm akbar jekk ma nag'?tux ka'? it-twiddib ta' l-esperti. '?afna mill-'?sara hi r-ri'?ultat ta' tni''i'? minn d'?a'?en li jo'?or'u minn sistemi ta' 'enerazzjoni ta' l-elettriku u mill-vetturi. Hu mag'?ruf li s-settur tat-trasport wa'?du jirrapre'?enta 22 fil-mija tal-konsum ta' l-ener'ija tal-pajji'?i membri ta' l-Unjoni Ewropea. Id-d'?a'?en mill-vetturi huma kontributur ewlieni ta' tni''i'? fl-arja. '?sara lill-dinja u lill-ambjent issir mill-qirda tal-foresti u mit-tni''i'? tax-xmajjar u l-ib'?ra.

Sa ftit tas-snin ilu l-bniedem ftit li xejn kien jag'?ti ka'? tal-'?sara li kien qed jag'?mel lill-ambjent. L-ambjent kien 'l isfel '?afna fil-lista ta' prioritajiet bir-ri'?ultat li tni''zet l-arja, tni''e'? il-ba'?ar u x-xmajjar, inqerdu foresti. Kien biss fl-a'?'?ar 20 sena li l-mexxejja tad-dinja saru konxji mill-ambjent madwarna u bdew jerfg'?u 'l fuq l-'?arsien ta' l-ambjent fil-lista tal-prioritajiet biex illum l-ambjent sar l-akbar priorita' g'?al kul'?add.

Malta m'hix e'?'?ezzjoni. Sa 15-il sena ilu l-'?arsien ta' l-ambjent f'pajji'?na ma kienx je'?isti. Il-'?arsien ta' l-ambjent bilkemm ma kienx jitqis b'?ala xi '?a'a sovversiva! Konna nipprodu'?u l-ener'ija bl-aktar mezzi li jniggsu. L-ilma li konna nixorbu kellu salinita' ferm og'?la minn dik rakkomandata mill-Organizazzjoni Dinjija tas-Sa'?'?a. Il-kampanja f'pajji'?na kienet qed tittiekel b'mod mg'?a''el g'?aliex ma kenux je'?istu l-istrutturi me'?tie'a biex ikun kontrollat fejn jista' jinbena. L-ib'?ra madwarna kienu roqg'?a wa'?da ta' tni''i'? min'?abba sistema inadegwata ta' drena''. Fil-fatt il-bajjiet tajbin g'?all-g'?awm kienu l-e'?'?ezzjoni flok ir-regola! Il-poplu ftit li xejn kien konxju mill-ambjent. Il-ftit g'?aqdiet li kellna f'pajji'?na bl-iskop li j'?arsu l-ambjent kienu jsibu l-bsaten kollha fir-roti. Illum kul'?add jaqbel dwar l-importanza ta' l-ambjent madwarna u li g'?andhom jittie'?du l-mi'?uri kollha biex in'?arsuh.

Minkejja li f'dawn l-a'?'?ar snin ittie'?du diversi mi'?uri favur il-'?arsien ta' l-ambjent g'?adna ferm 'il bog'?od milli nil'?qu dawk il-livelli ambjentali li nixtiequ li jkollna.

F'dawn l-a'?'?ar xhur il-Gvern '?a mi'?uri effettivi biex jitnaqqas it-tni''i'? mid-d'?a'?en li jo'?or'u mill-vetturi. Minn Settembru tas-sena l-o'?ra l-Korporazzjoni Enemalta bdiet timporta diesel b'60 fil-mija inqas kubrit. Minn Ottubru tas-sena l-o'?ra l-istess Korporazzjoni bdiet timporta petrol bi 62.5 fil-mija inqas '?omb. 'Il quddiem irrid jispi'?'?a kompletament i'?-'?omb mill-petrol.

Sors ie'?or ta' tni''i'? fl-arja hi l-Power Station. Fl-a'?'?ar snin ittie'?du '?ew' mi'?uri biex dan it-tni''i'? jonqos. Il-Gvern pre'?enti l-ewwel pass li '?a kien li waqqaf il-Power Station tal-Marsa milli tit'?addem bil-fa'?am u qaleb is-sistema g'?a'?-'?ejt li jni''e'? ferm inqas u li '?u ta' inkonvenjent ferm anqas. Xi xhur ilu, wara tni''i'? fl-arja minn trab iswed, li kien indikat li qed jo'?ro' mill-Power Station tal-Marsa, l-Gvern beda j'?addem electrostatic precipitators li naqqsu l-emissjonijiet ta' trab iswed minn boilers numru sebg'?a u tmienja b'90 fil-mija. Fuq medda ta' sena 80 fil-mija ta' l-emissjonijiet mill-Power Station tal-Marsa jo'?or'u minn dawn i'?-'?ew' boilers.

G'?all-ewwel darba f'Di'?embru li g'?adda kien ippubblikat rapport dwar il-kwalita' ta' l-arja f'pajji'?na wara li d-Dipartiment g'?all-'?arsien ta' l-Ambjent nieda Programm Nazzjonali g'?all-Monitora'' ta' l-Arja.

F'dawn l-a'?'?ar snin ukoll ittie'?du mi'?uri biex ikun eliminat it-tni''i'? fl-ib'?ra madwarna wara li fl-1992 sar s-Sewerage Master Plan g'?all-G'?ejjer Maltin li permezz tieg'?u twettqu pro'etti li eliminaw l-isbokki kollha fl-ib'?ra madwar pajji'?na.

Il-Gvern '?a wkoll mi'?uri favur il-'?arsien tal-flora u l-fawna f'pajji'?na. Saru regolamenti g'?all-'?arsien tas-si'ar u l-imsa'ar. Sar ftehim ma' g'?aqdiet volontarji g'?all-immaniggjar ta' riservi f'Marsaxlokk, Wied G'?ollieqa, Wied '?a'?, G'?ajn Tuffie'?a, l-G'?adira u s-Simar. Intla'?aq ftehim bejn il-Federazzjoni tal-Ka'?'?aturi, Nassaba u Konservazzjonisti u g'?aqdiet ambjentali biex twaqqfet Fondazzjoni g'?all-Konservazzjoni tal-G'?asafar. Twaqqaf l-Environment Monitoring Board b'rappre'?entanza tad-Dipartiment g'?all-'?arsien ta' l-Ambjent, il-Federazzjoni Ka'?'?aturi, Nassaba Konservazzjonisti, il-Birdlife Malta, il-Pulizija u l-Forzi Armati fejn tfassal pjan ta' sorveljanza biex ikunu osservati r-regolamenti tal-ka'?'?a u l-insib.

Il-Gvern prezenti waqqaf l-Awtorita' ta' l-Ippjanar li hi indipendenti u awtonoma mill-istess Gvern li to'?rog il-permessi tal-bini skond skemi li jindikaw fejn jista' jsir il-bini. Din l-Awtorita' wasslet biex kienet kontrollata l-art fejn jista' jsir bini, biex ma komplietx il-qirda tal-kampanja u biex l-ir'?ula ma komplewx jing'?aqdu wie'?ed ma' l-ie'?or u '?ekk jitilfu l-karatteristi'?i tag'?hom.

Ghaliex jemmen li l-ambjent ghandu jit'?ares b'kull mezz fl-a'?'?ar budget il-Gvern '?a '?ew' mi'?uri li g'?and'?om jwasslu biex ikollna ambjent aktar nadif. Il-Gvern idde'?ieda li l-VAT fuq l-apparat ta' ener'ija aternattiva, b'?al solar heaters u solar panels titnaqqsilhom il-VAT minn 15 g'?al '?amsa fil-mija filwaqt li t-taxxa tar-re'istrazzjoni ta' karrozzi li ja'?dmu bil-batteriji titnaqqas g'?al 16.5 fil-mija mir-rata normali ta' bejn 50 u 75 fil-mija. It-taxxa ta' re'istrazzjoni fuq muturi li ja'?dmu bil-batterija li kienet ta' bejn 28 u 42 fil-mija mill-1 ta' Jannar ta'din is-sena tnaqqset g'?al 6.5 fil-mija.

Il-'?arsien ta' l-ambjent, biex id-dinja li ng'?ixu fiha tkun wa'?da a'?jar, irid ikun wie'?ed kontinwu.

Din il-'img'?a '?are', ta'?t forma ta' dokument ta' konsultazzjoni, abbozz ta' Ligi dwar il-Harsien ta' l-Ambjent, 2001 u legislazzjoni o'?ra sussidjarja. Din il-li'i se tie'?u post l-Att dwar il-'?arsien ta' l-Ambjent tal-1991, li meta sar kien meqjuz b'?ala avvanzat. L-i'?viluppi mg'?a''la li se'?'?ew f'dan il-qasam wasslu g'?all-'?tie'a ta' li'i li tag'?ti lok g'?al spektrum aktar wiesg'?a ta' le'islazzjoni sussidjarja milli kienet mehtiega qabel. Il-Li'i l-'dida se dda'?'?al kun'?etti 'odda fil-qasam ambjentali bit-twaqqif ta' Kummissjoni Nazzjonali g'?al '?vilupp Sostenibbli, id-dritt g'?all-Informazzjoni, Fond G'?all-Ambjent u infurzar aktar rigoruz. Il-Gvern jipprattika dak li jemmen. G'?alhekk qed jistieden lill-NGOs, korpi kostitwiti u lill-pubbliku in'enerali biex jag'?tu l-kummenti u s-su''erimenti tag'?hom dwar dan l-abbozz ta' ligi biex hekk wara li dawn il-kummenti u su''erimenti ji'u kkunsidrati jit'?ejja abbozz 'did ta' l-Att li nistennew li ji'i diskuss mill-Paralment qabel il-vaganzi tas-Sajf.

Il-Gvern b'?alissa qieg'?ed ukoll fil-pro'?ess li ja''udika l-proposti li g'?andu quddiemu g'?all-pjan strate'iku g'?ad-disponiment ta' skart solidu filwaqt li permezz tas-Sewerage Master Plan Implementation Unit hemm il-pjani biex sas-sena 2005, b'investiment ta' madwar Lm43 miljun, id-drena'' kollu jissaffa qabel jintefa' fil-ba'?ar.

L-ambjent mhux xi '?a'a li nistg'?u n'?arsu'? wa'?edna. A'?na nistg'?u biss nag'?tu l-kontribut tag'?na i'?da ma nistg'?ux insolvu wa'?edna problemi ambjentali. Il-'?arsien tal-klima ma jistax ise'?'? jekk ma jkunx hemm ftehim internazzjonali. Ma nistg'?ux insibu rkaptu g'?all-'?sara li qed issir lill-klima jekk il-pajji'?i kollha tad-dinja ma jimxux mal-Protokoll ta' Kyoto li jiffissa l-mi'?uri li g'?andhom jittie'?du biex ma tkomplix issir '?sara lill-klima li taffettwa s-sa'?'?a tal-bniedem u li jkollha impatt negattiv fuq l-ilma li nixorbu u l-ikel li nieklu. Pajji'?na ma jistax iserra'? mo'?'?u bil-mi'?uri li jie'?u biex l-ba'?ar madwarna jin'?amm nadif jekk pajji'?i o'?ra fil-ba'?in tal-Mediterran ma jag'?mlux l-istess. Tajjeb niftakru li pajji'?na jiddependi g'?al kwa'?i nofs l-ilma li jipprodu'?i mill-ba'?ar permezz ta' l-impjanti tar-reverse osmosis. G'?alhekk Malta waslet fi ftehim re'jonali ma' pajji'?i o'?ra 'irien biex flimkien in'?arsu l-ba'?ar Mediterran minn kull tni''i'?.

Il-pro'?ess g'?all-'?arsien ta' l-ambjent hu wie'?ed kontinwu. Pro'?ess li g'?alih jag'?tu sehem kontinwu l-g'?aqdiet volontarji li rrid insellmilhom u nassigurahom mill-gratitudni tal-Gvern g'?al dak kollu li qed jag'?mlu.

Nawguralkom li tul dan is-seminar to'?or'u bi proposti li jkomplu jtejjbu l-ambjent madwarna. Nawguralkom li minn dan is-seminar to'?or'u aktar determinati favur il-'?arsien ta' l-ambjent L-ambjent hu tag'?na lkoll. G'?alhekk irridu n'?arsuh lkoll.