Il-Gurnal Liberation jintervista lill-Prim Ministru Malti

Dan il-íurnal Franðiú influwenti xandar intervista esklusiva mal-Prim Ministru Dr Alfred Sant. Æal dan il-æan íie Malta l-íurnalista maæruf Jean Quatremer li huwa stazzjonat Brussell. Il-íurnal Franðiú tkellem mal-Prim Ministru dwar il-politika l-ídida Ewropea tal-Gvern Malti u r-rabtiet li Malta æandha mal-pajjiúi ta' l-Ewropa u tal-Mediterran. Il-Gvern qed ixandar traduzzjoni bil-Malti ta' l-intervista li dehret fil-Liberation fit-13 ta' Marzu.

Liberation, il-Óamis 13 ta' Marzu 1997

"MALTA M'ÆANDHIEX TKUN FORTIZZA"

Valletta, Malta,

Wara li kienet kandidat æas-sóubija fl-Unjoni Ewropea flimkien ma' Ðipru u d-demokraziji l-íodda tal-Lvant, Malta bidlet il-fehma. Din kienet deðiújoni meóuda mir-rebóa kbira tal-Partit Laburista mmexxi minn Dr Alfred Sant lil hawn. L-elezzjoni íenerali li tat rebóa kbira lill-Partit ta' Dr Sant saret fis-26 ta' Ottubru 1996. Dan kien suððess kbir fuq il-Partit Nazzjonalista ta' Dr Eddie Fenech Adami, partiíjan sóun tas-sóubija sóióa. Parti minn dan is-suððess íej mill-istmerrija æall-VAT imdaóóla mill-konservattivi u li l-Laburisti wieædu li jneóóuha. Alfred Sant, 49 sena, Prim Ministru ídid ta' Malta, kelliem perfett tal-Franðiú u Frankofilu - óaía rari f'din il-kolonja Ingliúa antika - u rumanzier fil-óin óieles tieæu, ifisser lilu nnifsu.

Æaliex iffriúajt it-talba æal sóubija sóióa fl-UE?

Aóna stajna íbidnieha lura. Imma æalfejn tqanqal irritazzjonijiet bla ótieía? Aóna dehrilna li kien biúúejjed inóalluha ffriúata. Aóna saqsejna lilna nfusna kienx meótieí li l-pajjiúi kollha Ewropej jissieóbu fl-Unjoni. M'hemmx toroq oóra li wieóed jista' jaqbad? Lili jidhirli li jmissna nsawru Ewropa li ma jkollhiex biss leóen wieóed. Ma jaqbilx li nibnu l-"Istati Uniti ta' l-Ewropa" imma Ewropa tal-patriji fis-sens 'gollista' tal-kelma fejn kull óadd isib il-post li jaqbillu.

X'inhuma l-bixriet ta' Malta li jroddulha s-sóubija sóióa problematika?

Malta hija gúira úæira off shore f'nofs il-Mediterran, minæajr materja prima, li trid timporta u tesporta tista' tæid kulma taæmel. Barra minn óekk, l-interessi fuq l-importazzjoni tal-prodotti huma ta' 105% tal-Prodott Gross Nazzjonali waqt li l-esportazzjoni titla' æal 85 sa 90 % tal-PGN. Æalhekk aóna rridu nieódu ósieb l-esportazzjoni u l-importazzjoni b'mod li jkun jaqbel lill-interessi taæna bla ma nkunu taót ir-regoli tas-suq il-kbir. Æaliex dawn ta' l-aóóar huma mfasslin æal suq kontinentali u mhux æal suq ðkejken u mbieæed mill-kontinent bóalma hu s-suq taæna. Stóajjel, næidu aóna, li jitwaqqfu fostna ktajjen kbar ta' tqassim ta' l-ikel: in-negozjanti ú-úæar taæna jiíu fix-xejn. Barra minn hekk, is-suq waódieni jæodd kemm æall-prodotti kemm æan-nies.

Bla ma nkunu xenofobi, malajr nistæu nistóajlu li s-suq immobiljari taæna jæaddi f'idejn il-barranin li jixtru d-djar u l-artijiet. Fil-qosor aóna jkollna s-sogru li mmorru minn taót ekonomikament.

Tería', aóna fruntiera bejn in-nofsinhar u t-tramuntana tal-Mediterran. Bóalissa hemm tensjonijiet veri jew potenzjali u aóna ma rridux insibu ruóna bl-ingassa m'æonqna jew li nidhru bóala fortizza f'æajnejn xi óadd. Huwa æalhekk li aóna nemmnu li l-istatus ta' newtralita` Malta ma tistax tæaddi minæajru. Il-íirien kollha taæna æandhom jarawna bóala li ma nirrappreúentaw l-ebda theddida æall-interessi taæhom. Huwa æalhekk li aóna óriína mill-PfP tan-NATO.

X'æamla ta' rabtiet qed tittama li toóloq ma' l-UE?

Aóna æandna noóolqu ratbiet privileííjati li jkunu jixirqu lil Malta u li jieódu ósieb il-bixriet ekonomiði u soðjali taæha, ta' l-istatus taæha ta' newtralita` u tal-qaæda íeostrateíika taæha. Aóna rridu zona ta' kummerð óieles fil-prodotti industrijali, jiíifieri li Malta jkollha tiððaóóad minn xi jeddijiet tad-dwana li úammet sa issa æal raíunijiet protezzjonisti. Aóna rridu wkoll ftehim li jistituzzjona l-konsulenzi politiði regolari u li jieóu ósieb ðerti dispoúizzjonijiet fil-qasam tas-siíurta`, l-aktar li rridu nsaóóu hija l-ílieda kontra t-traffiku tad-droíi, il-kuntrabandu ta' l-armi u t-traffiku ta' l-immigranti. Aóna la æandna l-æarfien u lanqas il-mezzi biex inlaóóqu ma' dan kollu.

L-UE jmissha tapprezza l-attitudni taækom billi Malta hija mixlija li tiswa bóala wieóed mið-ðentri tal-kriminalita` tal-Mediterran ...

Jekk trid l-UE aóna naqbdu dit-triq. Il-kriminalita` ma tistax tiíi aððettata fuq il-livell internazzjonali. Barra minn hekk, æandha ðerti riperkussjonijiet interni, næidu aóna fil-qasam tat-tixrid tad-drogi.

Teskludi li teríæu tmorru lura æall-protezzjoniúmu tas-snin 1971 -87 meta l-Partit Laburista kien fis-setæa?

Dak kien úmien issa mbieæed. Aóna se nibqæu nilliberalizzaw il-kummerð.

Teskludi li minn hawn u ftit snin oóra æad tería' tressaq talbaæal sóubija sóióa fl-UE?

Dan m'huwiex xenarju li jista' jseóó fil-íejjini qrib.

Il-lum, diplomatikament, Malta ma tiswiex wisq. Kieku sseóibtu kontu tkunu tistæu titkellmu bóala ndaqs fil-Kunsill Ewropew ma' Franza jew ma' l-Ingilterra...

Ir-realta` diplomatika u ekonomika tibqa' xorta sew jekk tkun tista' jew ma tkunx tista' titkellem mal-kbar. Ma næidx li mhix óaía interessanti li tiltaqa' maæhom imma x'se jbiddlilna min-naóa taæna?

Imma intom kontu tistæu tiksbu leóen fid-deðiújonijiet komunitarji bóalma jaæmel il-Lussemburgu.

Il-Lussemburgu huwa Stat fundatur li jinsab fil-qalba ta' l-Ewropa. Malta tinsab fit-tarf. Mhux ta' b'xejn li lil Malta íeæluha tibdel l-istrutturi ekonomiði qabel ma tibda t-trattattivi æas-sóubija.

Æandu wieóed jistenna li r-relazzjonijeit bejn Malta u l-Libja jeríæu jitjiebu?

Aóna rridu relazzjonijiet tajbin ma' dak il-pajjiú minn punto di vista politiku u kummerðjali. Il-Libjani æandhom investimenti hawnhekk u bosta minnhom jæaddu minn Malta æal imkejjen oóra. Barra minn hekk, aóna æandna ftehim petroliferu mal-Libja u æadd ímielu ta' Maltin jaódmu hemmhekk.

Iúda l-Libja tinsab taót bojkott internazzjonali ...

M'iniex daqshekk úgur li tinsab imwarrba mill-ínus. Hemm kummerðjanti Franðiúi, Amerikani u oórajn li æadhom imorru l-Libja regolarment. Aóna æandna traffiku qawwi ta' nies li jæaddu minn Malta fi triqthom lejn il-Libja. Æad li aóna napplikaw is-sanzjonijiet deðiúi mill-Ínus Maæquda aóna ma naqblux ma' dawn il-metodi.

JEAN QUATREMER